AI-Act transparantieverplichtingen

Begin augustus stond de nieuwsbrief van half Nederland vol met hetzelfde woord: uitstel. De Europese hoog-risicoregels uit de AI-Act schuiven op, las je overal. En dus schoot de AI-Act bij veel organisaties net zo makkelijk weer naar de stapel “volgend jaar”. Begrijpelijk. Alleen klopt het niet.

Want in diezelfde week kwam er juist iets bij. Op 2 augustus 2026 zijn de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI-Act in werking getreden. Die raken niet de bouwers van AI-systemen, maar iedereen die AI gebruikt. Jij dus. Met je chatbot, je AI-notulist en die nieuwsbrief die verdacht snel af was.

Kort antwoord: sinds 2 augustus 2026 moet je duidelijk maken wanneer mensen met AI te maken hebben, en moet AI-gegenereerde content machineleesbaar gemarkeerd zijn. Wat is uitgesteld, zijn de zware eisen voor hoog-risicosystemen: naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028. Boetes voor de transparantie-eisen lopen op tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet.

Wat er sinds 2 augustus 2026 geldt

Artikel 50 van de AI-Act gaat over één ding: mensen mogen niet voor de gek worden gehouden. Ze moeten weten wanneer er een machine aan de andere kant zit. Concreet betekent dat vijf verplichtingen.

Chatbots maken zich kenbaar. Communiceert iemand met een AI-systeem, dan moet dat duidelijk zijn. Tenzij het overduidelijk is, maar reken daar niet te snel op.
AI-content wordt machineleesbaar gemarkeerd. Beeld, audio, video en tekst die AI heeft gemaakt of bewerkt, moeten technisch herkenbaar zijn als kunstmatig.
Deepfakes worden onthuld. Gemanipuleerde of gegenereerde media moeten voor de kijker herkenbaar zijn als zodanig.
Emotieherkenning wordt gemeld. Zet je systemen in die emoties of biometrische kenmerken herkennen, dan informeer je de mensen om wie het gaat.
AI-teksten die het publiek informeren, krijgen een vermelding. Publiceer je AI-gegenereerde tekst om mensen te informeren, dan zeg je dat erbij. Redigeert een mens de tekst en neemt die de verantwoordelijkheid, dan vervalt die plicht.

De Autoriteit Persoonsgegevens is er duidelijk over: mensen moeten die informatie krijgen bij het eerste contact. Niet drie schermen verderop in een voorwaardenpagina.

Wat er is uitgesteld, en waarom dat jou weinig helpt

De Digital Omnibus heeft de hoog-risicoverplichtingen doorgeschoven. Systemen onder bijlage III krijgen tot 2 december 2027, AI die in gereguleerde producten zit onder bijlage I tot 2 augustus 2028. Systemen die vóór 2 augustus 2026 al draaiden, houden hun eigen langere termijn.

Dat is echt uitstel, en voor bedrijven die zulke systemen bouwen is het serieus goed nieuws. Alleen: de meeste organisaties bouwen geen hoog-risicosystemen. Ze gebruiken AI. En precies die groep valt onder artikel 50, dat gewoon is doorgegaan.

Vergelijk het met een verbouwing. De aannemer krijgt uitstel voor de fundering, maar jij moet nog steeds een bordje bij de bouwput zetten. Dat bordje was er nooit voor de aannemer.

Wat dit betekent voor je dagelijkse werk

Even weg van de wetsartikelen. Waar raakt dit je concreet?

Je klantenservice. Staat er een chatbot op je site of in je WhatsApp? Dan moet een bezoeker meteen zien dat het geen collega is. Een vriendelijke naam en een avatar zijn niet genoeg, die suggereren juist het tegenovergestelde.

Je marketing. Beeld uit een generator, een voice-over uit een AI-stem, een video waarin iemand iets zegt wat diegene nooit heeft gezegd. Alles wat AI heeft gemaakt, hoort herkenbaar te zijn.

Je communicatie. Een AI-geschreven nieuwsbericht, een gegenereerde kennisbank, automatische vertalingen op je website. Zodra het bedoeld is om het publiek te informeren en er geen mens redactioneel verantwoordelijk voor is, hoort er een vermelding bij.

Je vergaderingen. De AI-notulist die meeluistert is niet vanzelfsprekend voor iedereen aan tafel. Los van de wet: het is gewoon netjes om het te vragen.

De boete is geen theorie

Overtreding van de transparantieverplichtingen kan oplopen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag telt. Voor het midden- en kleinbedrijf gelden lagere maxima.

Maar eerlijk? Het boetebedrag is zelden waar het misgaat. Wat je echt raakt, is het moment waarop een klant erachter komt dat hij drie weken lang met een bot heeft gemaild in de veronderstelling dat het een medewerker was. Vertrouwen bouw je in jaren op en verlies je in één screenshot.

Begin bij de inventarisatie

Het goede nieuws: de eerste stap is geen juridisch project. Het is een lijstje.

Beantwoord deze drie vragen met je team, bij voorkeur deze week nog.

Waar zit AI in ons klantcontact? Chatbots, automatische antwoorden, telefonie, slimme formulieren.
Wat publiceren we dat AI heeft gemaakt? Teksten, beeld, video, vertalingen, samenvattingen.
Wie weet dat eigenlijk? Zowel intern als bij de mensen aan de andere kant.

Kun je die drie vragen niet volledig beantwoorden, dan is dat je startpunt. Niet je probleem, je startpunt. Bijna niemand heeft dit overzicht compleet, en dat is precies waarom een inventarisatie zoveel oplevert.

Want hier zit de link met AI-geletterdheid volgens artikel 4: je kunt onmogelijk vastleggen waar AI zit als je mensen niet herkennen wanneer ze ermee werken. Compliance begint niet bij een document. Het begint bij mensen die weten waar ze mee bezig zijn. Meer achtergrond lees je in de basis van de AI-Act, en de aanloop naar deze datum stond al kort in de AI-updates uit juli.

Veelgestelde vragen

Geldt de AI-Act ook voor mijn organisatie als we AI alleen gebruiken en niet bouwen?
Ja. De transparantieverplichtingen uit artikel 50 gelden voor iedere organisatie die AI-systemen inzet, ongeacht wie ze heeft gemaakt. Je bent dan gebruiksverantwoordelijke en hebt eigen verplichtingen.

Is de AI-Act nu uitgesteld of niet?
Alleen de verplichtingen voor hoog-risicosystemen zijn uitgesteld, naar 2 december 2027 en 2 augustus 2028. Het verbod op bepaalde AI-toepassingen, de plicht tot AI-geletterdheid en de transparantieverplichtingen gelden gewoon.

Moet ik elke AI-geschreven tekst labelen?
Nee. De plicht geldt voor teksten die worden gepubliceerd om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang. Wordt de tekst redactioneel gecontroleerd door een mens die er verantwoordelijkheid voor neemt, dan vervalt de verplichting. Een interne memo of een offerte valt er niet onder.

Hoe hoog zijn de boetes voor de AI-Act?
Voor overtreding van de transparantieverplichtingen geldt maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor verboden AI-toepassingen loopt dat op tot 35 miljoen euro of 7 procent.

Wil je weten waar jouw organisatie staat?

De AI-Act is geen reden om te stoppen met AI. Het is een reden om te weten wat je doet. Met de AI Impact & Compliance Assessment breng je in kaart waar AI in je organisatie zit, welke verplichtingen daarbij horen en wat je concreet moet regelen. En met de Learning Series AI-Geletterdheid zorg je dat je team niet alleen compliant is, maar ook echt vaardig.

Bekijk het aanbod op de Optmzr Academy en kies het leertraject dat bij jou past.